Nghị định thể chế hóa nhiều chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục và đào tạo, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tư nhân; bảo đảm đồng bộ với Luật Giáo dục đã được sửa đổi, bổ sung, Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Giáo dục đại học và Luật Đầu tư.

Gồm 5 chương, 43 điều và 2 phụ lục, Nghị định thống nhất các quy định trước đây còn phân tán tại nhiều văn bản về đầu tư, hoạt động giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và kiểm định chất lượng giáo dục; đồng thời tích hợp các quy định đối với cơ sở giáo dục trong nước, cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài và phân hiệu của cơ sở giáo dục nước ngoài tại Việt Nam. Qua đó, tạo thuận lợi cho tra cứu, áp dụng, đáp ứng yêu cầu sắp xếp mạng lưới và phát triển các hoạt động giáo dục mới.

Giảm điều kiện đầu tư và gánh nặng thủ tục

Theo số liệu tổng hợp tại hồ sơ trình Chính phủ, tổng số điều kiện kinh doanh giảm từ 44 xuống còn 36; tổng số thành phần hồ sơ giảm từ 94 xuống còn 44; tổng thời gian giải quyết các thủ tục hành chính giảm từ 746 ngày xuống còn 504 ngày. Tổng chi phí tuân thủ dự kiến giảm 58,27%.

Một thay đổi đáng chú ý là giảm yêu cầu diện tích đất thành lập cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Diện tích đất sử dụng tối thiểu tại trụ sở chính được quy định là 0,5 ha đối với trường trung học nghề, trường trung cấp và 1 ha đối với trường cao đẳng. Mức trước đây đối với trường trung cấp là 1–2 ha, trường cao đẳng là 2–4 ha tùy khu vực. Quy định mới bỏ sự phân biệt giữa đô thị và ngoài đô thị, phù hợp với yêu cầu sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Đối với phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, điều kiện đất đai được xác định theo chuẩn diện tích trên một người học và quy mô đào tạo tối thiểu dự kiến.

Điều kiện tài chính gắn với nguồn lực đầu tư thực tế vào cơ sở vật chất, hạ tầng, trang thiết bị và khả năng duy trì hoạt động theo quy mô, kế hoạch phát triển của nhà trường, thay vì quy định một mức cố định ngay từ đầu. Qua đó, việc đơn giản hóa điều kiện đầu tư vẫn gắn với kiểm soát năng lực bảo đảm hoạt động thực chất.

Điều kiện cấp phép hoạt động được gắn với chuẩn cơ sở, chuẩn chương trình, quy mô dự kiến và kế hoạch phát triển, thay vì chỉ liệt kê các ngưỡng đầu vào tách rời. Hồ sơ cấp phép hoạt động được rút gọn, tập trung vào văn bản hoặc thông tin đề nghị cấp phép; chỉ kèm minh chứng đối với dữ liệu chưa có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước hoặc chưa được kết nối, chia sẻ. Cơ quan giải quyết có trách nhiệm khai thác thông tin đã có, không yêu cầu tổ chức, cá nhân nộp lại bản sao giấy tờ tương ứng mà cơ quan có thể sử dụng.

Nghị định cũng bỏ bước phê duyệt chủ trương thành lập cơ sở giáo dục đại học, phân hiệu như một thủ tục hành chính độc lập. Việc thẩm định thực tế chỉ thực hiện khi hồ sơ, thông tin, dữ liệu chưa đủ để đánh giá, xác minh điều kiện chuyên ngành. Những thay đổi này giúp giảm hồ sơ trùng lặp, giảm các bước xử lý không cần thiết và tăng tính minh bạch trong giải quyết thủ tục.

Tăng quyền chủ động tổ chức đào tạo

Nghị định cụ thể hóa cơ chế cấp phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp theo nhóm ngành, nhóm nghề và địa điểm đào tạo. Trong phạm vi nhóm ngành, nhóm nghề đã được cấp phép, cơ sở được tuyển sinh, tổ chức đào tạo các ngành, nghề cụ thể, tạo điều kiện chủ động điều chỉnh hoạt động đào tạo theo nhu cầu nhân lực.

Đối với các ngành, nghề, trình độ đào tạo cụ thể thuộc nhóm ngành, nhóm nghề đã được cấp phép nhưng chưa được thể hiện trong hồ sơ đề nghị cấp phép, cơ sở tự đánh giá việc đáp ứng điều kiện và gửi văn bản đến cơ quan có thẩm quyền chậm nhất 30 ngày trước khi thông báo tuyển sinh lần đầu.

Đối với giáo dục đại học, phạm vi cấp phép được xác định theo trình độ, ngành hoặc lĩnh vực đào tạo, trụ sở chính và phân hiệu. Khi thay đổi, bổ sung địa điểm, trình độ, lĩnh vực hoạt động, cơ sở thực hiện điều chỉnh, bổ sung phạm vi cấp phép tương ứng. Việc xác định rõ phạm vi giúp cơ sở chủ động tổ chức hoạt động và cơ quan quản lý theo dõi việc đáp ứng điều kiện bảo đảm chất lượng.

Nghị định đồng thời cụ thể hóa điều kiện hoạt động giáo dục đại học trên không gian số trong phạm vi ngành, lĩnh vực, trình độ đã được cấp phép. Quy định này không làm phát sinh hình thức, phương thức đào tạo mới ngoài các hình thức, phương thức đã được pháp luật quy định.

Cơ sở thực hiện hoạt động trên không gian số phải có phương án quản lý người học, tổ chức đào tạo, kiểm tra, đánh giá, lưu trữ dữ liệu và xác thực kết quả học tập; đáp ứng yêu cầu về ứng dụng công nghệ, an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu. Đây là cơ sở để triển khai hoạt động giáo dục trên môi trường số gắn với trách nhiệm quản lý và bảo đảm chất lượng.

Tháo gỡ vướng mắc khi sắp xếp cơ sở giáo dục

Nghị định bổ sung, hoàn thiện cơ chế thành lập trường, phân hiệu trên cơ sở các cơ sở giáo dục đang hoạt động hợp pháp; sáp nhập cơ sở giáo dục nghề nghiệp vào cơ sở giáo dục đại học; sáp nhập đơn vị sự nghiệp công lập vào cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học công lập. Các quy định này tạo cơ sở pháp lý cho việc sắp xếp mạng lưới, sử dụng nguồn lực hiện có và bảo đảm hoạt động đào tạo được duy trì liên tục.

Điểm đáng chú ý là cơ chế kế thừa phạm vi hoạt động đã được cấp phép. Sau sáp nhập, chia, tách, nếu cơ sở nhận sáp nhập hoặc cơ sở bị chia, tách tiếp tục tồn tại, không thay đổi phạm vi hoạt động và điều kiện bảo đảm chất lượng thì được tiếp tục tổ chức đào tạo theo phạm vi đã cấp phép. Trường hợp thay đổi điều kiện bảo đảm chất lượng, phạm vi hoạt động giáo dục đã được cấp phép hoặc hình thành pháp nhân mới thì thực hiện thủ tục cấp phép hoặc điều chỉnh, bổ sung quyết định cấp phép theo quy định.

Đối với sáp nhập, chia, tách cơ sở giáo dục đại học làm phát sinh yêu cầu cấp phép hoặc điều chỉnh cấp phép, việc thẩm định và quyết định được thực hiện đồng thời. Khi thay đổi trụ sở chính, phân hiệu, cơ sở không phải thực hiện lại toàn bộ thủ tục thành lập; đối với giáo dục đại học, thủ tục thay đổi địa điểm được tích hợp với cấp phép hoạt động tại địa điểm mới.

Cùng với tháo gỡ thủ tục, Nghị định xác định trách nhiệm kế thừa quyền, nghĩa vụ đối với người học. Cơ sở sau sắp xếp phải bảo đảm người học thuộc các khóa đã tuyển sinh được tiếp tục học, được công nhận kết quả học tập và cấp văn bằng, chứng chỉ theo quy định. Việc tổ chức lại cơ sở vì yêu cầu quản lý, phát triển mạng lưới phải gắn với bảo vệ quyền lợi người học và các quan hệ đào tạo đã hình thành hợp pháp.

Đổi mới quản lý kiểm định, tăng trách nhiệm giải trình

Đối với kiểm định chất lượng giáo dục, Nghị định chuyển trọng tâm quản lý từ giấy phép sang công khai thông tin, cập nhật dữ liệu, tự chịu trách nhiệm và hậu kiểm. Tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục của Việt Nam được thành lập hợp pháp, có tư cách pháp nhân, được thực hiện hoạt động kiểm định kể từ khi hoàn thành công khai thông tin, cập nhật dữ liệu theo quy định.

Tổ chức kiểm định phải tự đáp ứng và duy trì các yêu cầu về tính độc lập, khách quan, minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích; bảo đảm năng lực đội ngũ, hệ thống quản lý chất lượng và nguồn lực hoạt động. Trách nhiệm bảo đảm chất lượng được duy trì trong suốt quá trình kiểm định.

Hằng năm, tổ chức kiểm định phải tự đánh giá việc duy trì các yêu cầu hoạt động, chất lượng kiểm định, tuân thủ quy trình và thực hiện cải tiến; báo cáo kết quả trên hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về kiểm định chất lượng giáo dục. Cơ quan quản lý thực hiện giám sát, đánh giá và hậu kiểm trên cơ sở thông tin, dữ liệu và kết quả hoạt động.

Việc tiếp nhận, công khai hoặc khai thác dữ liệu không đồng nghĩa với việc cơ quan quản lý công nhận, xác nhận hay bảo lãnh tổ chức kiểm định đáp ứng yêu cầu hoạt động. Tổ chức kiểm định chịu trách nhiệm trước pháp luật về thông tin công khai và toàn bộ hoạt động của mình.

Cơ chế này gắn việc đơn giản hóa thủ tục với tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát chất lượng, góp phần nâng cao tính độc lập, liêm chính của hoạt động kiểm định.

Nhìn tổng thể, việc ban hành Nghị định đã góp phần tạo ra những thay đổi thực chất, đáp ứng các chủ trương, chính sách về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo cùng yêu cầu của pháp luật mới, hướng tới mô hình quản lý giáo dục phù hợp với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.